Hoe werkt stress voor jou?

Stress, we hebben het er allemaal over. Dagelijks bijna.
Over te veel stress, last van stress, werkstress, relatiestress.
Maar wat is stress eigenlijk? En waar komt het vandaan? En klopt het dat stress altijd slecht voor je is?
In dit artikel gaat het over:
  1. Wat stress is.
  2. Verschillende niveaus van stress.
  3. Een gezonde balans.
  4. Wat je zelf kunt doen.

1. Wat stress is.
Stress is een uitgekiend systeem in je lichaam, vergelijkbaar met andere fysieke systemen zoals je bloedsomloop, je spijsvertering en je ademhaling. Alle systemen in je lichaam werken voor jou. Ze zijn er om je te laten functioneren en je te beschermen als er gevaar dreigt. Ook het stresssysteem doet dit.

Het lichaam heeft een systeem ontwikkeld om te reageren op prikkels; het autonome of onwillekeurige zenuwstelsel. Het voordeel van dit zenuwstelsel is dat het – zoals de naam aangeeft – zefstandig in actie komt, zonder te wachten op een bewuste beslissing.

Stress is een overlevingsmechanisme.

Een prikkel komt binnen, het autonome zenuwstelsel besluit dat er gevaar dreigt en reageert door stresshormonen aan te maken, zoals adrenaline, norepinefrine en cortisol. Deze hormonen zorgen voor een verhoogde hartslag en ademhaling, het verwijden van de pupillen, klamme en koude handen en toegenomen spierspanning. Ook maagpijn, onrustige darmen, hoofdpijn, kriebelende zenuwen, veel piekeren en malen of een algeheel onbehaaglijk gevoel zijn het gevolg van een verhoogde arousal. Feitelijk bereiden de hormonen het lichaam voor op een vecht- of vluchtreactie.

In veel gevallen is dit wenselijk! Zonder de extra adrenaline stappen we het podium niet op voor die presentatie. De stress geeft ons net dat duwtje om extra alert te zijn en lef te tonen.

2.Verschillende niveaus van stress.
De activatie van het zenuwstelsel als gevolg van een prikkel heet arousal. Het niveau van arousal zegt iets over het bewustzijn of de mentale alertheid van iemand. Arousal wordt onder andere gemeten aan de hand van glucose- en zuurstofgebruik in de hersenen en in de frequenties waarmee de hersenen elektrische signalen doorgeven. Een laag arousal past bij diepe slaap, de arousal wordt al hoger bij ontspannen alertheid en overmatig bij een toestand van stress. De overgang van lage naar hoge of van hoge naar lage arousal kan snel of langzaam verlopen, denk aan rustig wakker worden of aan schrikken van een hard geluid.

Het zenuwstelsel bepaalt eigenhandig wanneer stress nodig is.

Het zenuwstelsel bewaakt ons en schroeft de arousal op bij (vermeend) gevaar. We springen opzij voor de door rood rijdende auto, zelfs als we nog amper deze auto hebben gezien. Het lichaam is snel, het heeft bij de kleinste waarneming door de ogen al een prikkel naar het zenuwstelsel gestuurd die met hulp van de juiste hormonen de spieren van de benen in beweging heeft gezet. Ons bewustzijn komt hier altijd trager achteraan. Denk bijvoorbeeld aan je schrikreactie op een schaduw in de schemering die achteraf geen slang maar een tak bleek te zijn. De schrikreactie is veroorzaakt door je autonome zenuwstelsel en je bewustzijn heeft dit later gecorrigeerd, nadat ze de beelden goed hadden kunnen analyseren.

Het stresssysteem is bovendien een lerend systeem. Nieuwe situaties worden vergeleken met eerdere om tot een goede beslissing te komen.

3. Een gezonde balans.
Als je ’s morgens wakker wordt, heeft je lichaam een basislaag adrenaline aangemaakt. Je arousalniveau is van diepe slaap opgekrikt naar rustig en alert. Een neuropsycholoog zei het ooit mooi tegen mij: “zonder adrenaline in ons lichaam, vallen we dood neer.”

Elke morgen maakt je lichaam een basislaag adrenaline.

Iedereen zoekt naar een optimaal niveau van arousal, ergens in het midden tussen te weinig prikkeling – want dat maakt duf en inefficiënt – en te veel prikkeling – want dat maakt gestrest en overbelast. In het eerste geval drinken we koffie of komen we in beweging om ons alarmsysteem op een aangenaam pitje te zetten, zodat we ons alert en energiek voelen. In het tweede geval nemen we rust en sluiten we ons geestelijk af, zodat we ons alarmsysteem wat lager zetten. Soms geven we een presentatie voor een volle zaal, andere moment zitten we veilig achter ons bureau iets uit te denken. Ons zenuwstelsel beweegt hierop mee.

Althans, dat is de optimale situatie. In onze moderne wereld zijn er een aantal omstandigheden die de gezonde balans bemoeilijken:

  • We reageren onnodig op prikkels. Het lichaam maakt geen onderscheid tussen interne en externe prikkels. De gedachte aan gevaar, het beeld van gevaar op televisie en het om aandacht vragende piepje van de smartphone roepen een stress-reactie op. Ook in deze gevallen denkt het autonome zenuwstelsel: ‘alarm! actie! hormonen!
  • We verbranden stresshormonen onvoldoende. De stresshormonen brengen het lichaam in de optimale toestand om te vechten of vluchten: hartslag verhoogd, spierspanning verhoogd, extra suikers naar de spieren. Als we fysiek in actie komen, verbranden we de opgebouwde hormonen en komt ons lichaam terug in een neutrale toestand. Nu doen we dat vaker niet dan wel. Zeker bij veel “fictieve prikkels” blijven we achter ons bureau zitten en kunnen de stresshormonen nergens naartoe.
  • We jagen onszelf continu aan. Het aantal prikkels in onze samenleving is zo enorm dat we de hele dag door ons stresssysteem aanjagen en er weinig tijd is dat we in de toestand van alerte ontspanning verkeren.

Veel van de hedendaagse stress veroorzaken we van binnenuit.

4. Wat je zelf kunt doen.
Stress is in de basis een gezond systeem dat ons in leven houdt. Als we te veel stress ervaren en onze stresshormonen niet afvoeren, raken we vol met adrenaline en cortisol. Het lichaam blijft continu in een verhoogd arousal-niveau. Dat houdt het lichaam niet lang vol. Ernstige signalen kunnen het gevolg zijn zoals chronische lichamelijke klachten, burn-out en problemen met het immuunsysteem.

  • Word je bewust van (subtiele) signalen van je lichaam. Slecht slapen, minder goed kunnen concentreren, een regelmatig verhoogde hartslag, vastzittende schouders. Voor het lichaam zijn dit al stevige indicaties dat er een disbalans dreigt.
  • Word je bewust van stressveroorzakers. In welke situaties voel je je niet op je gemak, zit je ademhaling hoog of krijg je het wat benauwd. Ook gevoelens van irritatie en frustratie zijn een indicatie voor ongezonde stress.
  • Voorkom de spiraalbeweging waarin je jezelf opjaagt en je arousalniveau hoger en hoger wordt.
  • Kom op tijd in actie: neem een tandje terug, laat iets los, zoek ontspanning.
  • Bewegen is altijd goed. Sporten is een uitstekende manier om het teveel aan stresshormonen af te voeren.
  • Zoek hulp als je het niet alleen aan denkt te kunnen.

Onderzoeken of jouw stresssysteem in balans is? Neem gerust contact op voor een sessie: marije@m-energie.nl of 06 21811585

Op deze website vind je ook een stress-indicatie-test.

Meer lezen over stress en hoe het werkt:
P. Levine De tijger ontwaakt