Burnout voorkomen voor hooggevoelige mensen

Ben jij ook snel geprikkeld?
Word je moe van drukke omgevingen zoals stations?
En humeurig als je honger hebt of slecht geslapen?
Kun je anderen goed invoelen en rake opmerkingen maken over wat er in collega’s en vrienden omgaat?

Dan is er een kans dat je hooggevoelig bent. Hooggevoeligheid is een eigenschap, geen ziekte.
Zoals elke eigenschap heeft hooggevoeligheid voordelen en ook nadelen. Niet goed om kunnen gaan met hooggevoeligheid kan leiden tot pittige stressklachten en zelfs tot een burn-out.

Aan de hand van 4 stappen leg ik uit hoe je je hooggevoeligheid positief en gezond kunt inzetten:

  1. Hooggevoeligheid herkennen.
  2. Wat is hooggevoeligheid?
  3. Hooggevoeligheid en stress.
  4. Omgaan met hooggevoeligheid.

1. Hooggevoeligheid herkennen
Veel hooggevoelige mensen hebben een aardige zoektocht achter de rug voordat ze zich beseffen dat er sprake is van hooggevoeligheid. Ze merken dat ze op bepaalde fronten anders reageren dan andere mensen, maar weten niet wat er aan de hand is. Er zijn 4 kenmerken:

  • Overprikkeld zijn: hooggevoelige mensen zijn niet dol op veel en lang aanhoudende prikkels zoals een drukke stad of een lawaaiig popconcert in een overvol stadion.
  • Emoties en empathie: hooggevoelige mensen beleven veel emoties en reageren emotioneler. Ook leven ze zich makkelijk in in anderen.
  • Nadenken, herkauwen: hooggevoelige mensen krijgen meer prikkels binnen en hebben tijd nodig om deze informatie te verwerken. Het voordeel hiervan is dat ze veel nuances zien.
  • Gevoelig voor subtiliteiten: hooggevoelige mensen onderscheiden details die anderen eerder ontgaan: geluiden bijvoorbeeld of geuren, maar ook fysieke sensaties als pijn.

“Reageer toch niet zo overgevoelig!”

Hoe is dit voor jou? Herken je je hierin? Krijg jij ook vaak te horen ‘doe niet zo gevoelig’ of ‘trek het je toch allemaal niet zo aan’? Om uit te vinden of iemand hooggevoelig is, heeft de psychologe Elaine Aron een test ontwikkeld. Je kunt deze op internet vinden, bijvoorbeeld hier.

2. Wat is hooggevoeligheid?
In 1996 besloot de Amerikaanse psychologe Elaine Aron onderzoek te doen naar mensen die van zichzelf aangeven dat ze gevoeliger reageren dan anderen. Ze ontdekte dat ongeveer 20% van de mensen dit gedrag vertoont en noemde deze eigenschap ‘hooggevoeligheid’ (‘sensory processing sensitivity’).

Sec gezegd is een hoogsensitief persoon iemand die meer en intensiever prikkels opneemt dan anderen. Dit zegt overigens niets over intelligentie of over hoe je zintuigen functioneren. Ook hooggevoelige mensen kunnen een bril of gehoorapparaat hebben.

Uit onderzoek blijkt dat bij hooggevoelige mensen het zenuwstelsel en de hersenen anders reageren op prikkels. De zenuwkern thalamus, bijvoorbeeld, die prikkels registreert en doorvoert naar de grote hersenen, werkt anders en laat waarschijnlijk meer signalen door. Het is alsof het filter grover is. Ook hebben hooggevoelige mensen continu meer adrenaline in hun lichaam, waardoor ze voortdurend op een vrij hoog stressniveau zitten.

Hooggevoelige mensen hebben een anders functionerend zenuwstelsel.

Voor de buitenwereld is hooggevoeligheid vaak lastig te herkennen. Een hooggevoelig persoon is voor anderen het eerst herkenbaar aan het overprikkeld zijn (‘dit kan ik niet meer aan’) en de sterkere emotionele reactie.

3. Hooggevoeligheid en stress
Net zoals bij elke eigenschap heeft hooggevoeligheid voordelen en nadelen.
De lusten van hooggevoeligheid zijn het best voelbaar als een hooggevoelig persoon rustig, ontspannen en uitgerust is. Door de versterkte verwerking van prikkels, ervaart een hooggevoelig iemand veel meer nuances.

Aan de andere kant zijn de lasten van hooggevoeligen voelbaar als zij onrustig, gespannen of moe zijn. De hooggevoelige persoon raakt sneller overprikkeld, kan gevoelloos worden en zelfs egoïstisch reageren. Hooggevoelige personen herstellen moeizamer na ervaringen met veel prikkels, hebben last van veranderingen en reageren hier dan ook met weerstand op.

Verwaarloosde hooggevoeligheid kan leiden tot burn-out.

Als hooggevoeligheid niet wordt herkend en een hooggevoelig iemand leert er niet mee omgaan, raakt deze steeds meer gefocust op de prikkels van buitenaf. Deze prikkels komen zo intens binnen, dat ze meer aandacht vragen dan de interne, eigen prikkels. Een hooggevoelige raakt zo langzaam het contact met zijn eigen lichaam kwijt. De eigen behoeften – wat wil ik, wat heb ik nodig – raken uit beeld en uiteindelijk ook het gevoel van zelf – wie ben ik.

Mensen die niet met hun hooggevoeligheid hebben leren omgaan, hebben vaak moeite met kiezen, met focussen en met grenzen stellen. Uiteindelijk kan “verwaarloosde hooggevoeligheid” leiden tot stress, burn-out en (chronische) lichamelijke klachten. Een duidelijk signaal van je lijf!

4. Omgaan met hooggevoeligheid
Sommige mensen krijgen meer prikkels binnen dan anderen en hun interne harde schijf draait overuren om al die prikkels te verwerken. Dat is iets waar je mee kunt leren omgaan. Als kind en ook als volwassene.

Je kunt leren om je in bepaalde situaties af te sluiten voor externe prikkels.
Je kunt je leven anders inrichten en je grenzen stellen.
En – belangrijker nog – ik ben er van overtuigd dat iedereen kan leren om zijn eigen lichaamssignalen te herkennen. Kleine tekenen dat een situatie te vermoeiend is, dat je rust in je kop nodig hebt of een wandeling buiten. Dat zelfonderzoek kun je aangaan. Alleen of met hulp van een coach of therapeut.

Als je leert omgaan met je sensitiviteit, is het een gave.

Hoe meer inzicht je hebt in jezelf, hoe makkelijker het ook wordt om je eigen koers te bepalen en uit te zetten. “De sessies hebben me terug gebracht bij mezelf,” zei een cliënt.

Op een positieve en bewuste manier ingezet, is hooggevoeligheid een kracht. Hooggevoelige mensen zijn beter in het signaleren en vermijden van fouten, ze zijn consciëntieus, kunnen zich goed concentreren, zijn oplettend en accuraat en hebben een groot empatisch vermogen. Er zijn veel situaties waarin deze vaardigheden van grote waarde zijn.

Meer weten over hooggevoeligheid of leren er mee om te gaan, neem contact op met Marije@m-energie.nl of 06 21811585.

Lezen over hooggevoeligheid:
Elaine Aron Hoog sensitieve personen, hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt
Rolf Sellin Leefboek hooggevoeligheid